Dark Matter (2024) Apple TV dizisi, paralel evrenler, kuantum fiziği ve insanın varoluşsal seçimleri üzerine inşa edilmiş bir bilim kurgu hikayesi diyebilirim. Ben bu temayı çok seviyorum. Özellikle çoklu evrenlere geçedeki paranoya hoşuma gitti. Bu kimlik paranoyası ve sevdiğini kurtarma temasını efsanevi Fringe dizisinin takıntılı bilim insanı Dr. Walter Bishop’ta da görmüştüm. Bir de Netflix’in If I Hadn’t Met You (2018) adlı mini dizisi vardı, orada da bu dizideki aynı paranoya vardı.
Dizi, Blake Crouch, 2016, Dark Matter, roman uyarlaması 8 bölümlük dizi, “ya farklı bir karar verseydim ne olurdu?” sorusunu da akla getiriyor. Yine Schrödinger’in Kedisi ve kuantum dolanıklık gibi teorilere dalmak bana hep aynı şeyleri izliyor hissi verdi. Paralel evrenler ve kimlik arayışı gibi temaları sevdiğim için izledim. Dizi Apple TV+ yapımı.
👉 Küratör Önerisi: Paralel evren temalı film ve diziler
Dark Matter (2024) Dizisi Ne Anlatıyor? Konusu ve Özeti
Paralel Evrenler Gerçek mi, Sadece Bilim Kurgu mu?
Paralel evren teması hem bilim kurgu edebiyatının hem de sinemanın yıllardır vazgeçemediği konulardan biri. “Ya o gün farklı bir seçim yapsaydım?”, “Ya başka bir hayat yaşasaydım?” soruları bazen bir aşk hikâyesine, bazen bilimsel bir kabusa dönüşebiliyor.
Dark Matter’ı tek cümleyle özetle dersem: “Bir adamın, kendi hayatının alternatiflerini ararken hem kaybolduğu hem de kendini bulmaya çalıştığı bir yolculuk.” Jason adındaki bir fizikçi, kendi icadı olan bir cihazla başka olasılıkları yaşamış versiyonlarının olduğu evrenlere geçiş yapıyor. Sylediğim gibi işin içinde kuantum fiziği var. Ama bu fizik kısmı kafanızı karıştıracak seviyede değil, aksine dizi bunu gayet güzel açıklıyor. Her şeyin çıkış noktası da şu meşhur teori: Schrödinger’in Kedisi.
Schrödinger’in Kedisi Nedir?
Dizide bu teori üstü kapalı değil, açık açık anlatılıyor. Hani kutunun içinde hem ölü hem de diri olan bir kedi var ya? Kutuyu açmadan önce kedi hem yaşıyor hem de ölü kabul edilir çünkü sistem henüz “çökmemiştir”. Yani olasılıklar henüz netleşmemiştir. İşte Jason da bu teoriye dayanarak, yaptığı seçimlerin dışında kalan milyonlarca ihtimale sahip evrenlere geçiş yapabiliyor.
Kutunun içindeki kedinin durumu gibi, biz de kendi hayatlarımızda sayısız “eğer” ile yaşıyoruz. Eğer başka bir işe girseydik, eğer o gün o kararı almasaydık… Peki ya o tercihlerin yaşandığı başka evrenler varsa? Bilim kurgu sineması ve edebiyatı bu sorunun yanıtıyla ilgili binlerce fantezi üretiyor. Bu da insan beyninin öyküleme gücü değil de nedir?
Paralel Evrenlerde Kaybolmak
Jason, kutuya her girişinde trilyonlarca alternatifin içinden bir tanesine ulaşmak zorunda. Bu seçimler rastgele değil, onun bilinçaltındaki arzulara, anılara, pişmanlıklara göre belirleniyor. Dizi burada çok güzel bir şey yapıyor: “Bizi biz yapan şey nedir?” işte bu soruyu soruyor.
Ve en sonunda Jason, kendi “en ideal” evrenine dönmek için diğer Jason’larla yüzleşmek zorunda kalıyor. Hangi Jason gerçek? Kimin hayatı daha anlamlı? En iyisi hangisi? Belki de en iyi diye bir şey yoktur. Sadece seçimler vardır.
Yine insan bilinci zamanla değişiyor. !o önceki zihnimiz ve kişiliğimiz belki de yaşam değerlerimiz, yargımız aynı değil. O zaman 10 yıl önceki biz kimiz? Diziyle doğrudan ilgisi yok ama süreklilik dediğimiz şey sadece bir alışkanlık ve insan beyninin süreklilik olarak algıdaki örüntülerden başka bir şey değil.
Dizide Jason’ın evrenler arası geçiş yapabilmesi için vücuduna enjekte edilen bir sıvı var. Bu sıvı tamamen kurmaca. Ne yapısı belli ne de bilimsel bir temeli var. Yani bir nevi bilim kurgu dekoru. Ama işlevi önemli: Sıvı sayesinde bilinç kuantum düzlemle bağlantı kurabiliyor. Bunu psikolojik bir geçit gibi düşününüyorum. Yani aslında olayın anahtarı yine insanın zihni. Zihin neyi seçerse, evren o yöne doğru çöküyor.
Kuantum dolanıklık da dizide bol bol geçen terimlerden biri. Temelde, bir parçacık diğerinden ne kadar uzakta olursa olsun, aralarında bir bağ bağ gibi davranırlar. Bir birlerini görüyor gibi pozisyon alırlar. Jason’ın bazı evrenlerde, “bu bana tanıdık geldi” hissi yaşaması da bu teoriyle açıklanıyor. Aslında parçacıklar değil, belki de yaşanmışlıklar dolanık.
Dark Matter Ne Anlatmak İstiyor? Dizi sadece bilim değil, ciddi bir varoluş sorusu da ortaya koyuyor: “Hayatımızı biz mi seçtik, yoksa sadece bize sunulan bir olasılığı mı yaşıyoruz?” Alternatif yaşamlar arasında dolaşmak demek, sürekli seçim yapmak ve her seferinde bir şeyi geride bırakmak demek. Geride bıraktıklarımızla yaşamak yerine, elimizdekilerin kıymetini mi bilmeliyiz?
Felsefi ve Bilimsel Bir Şeyler
“Dark Matter” Hugh Everett’in çoklu evren kuramını çok iyi kullanıyor: tam bir varoluşsal sorun var dizide. Everett kuramında her seçimimiz bir başka olasılık dalgasını çökertiyor. Bunun sonucunda biz farkında olmadan, sonsuz alternatif benliklerin yaratıldığı bir olasılıklar ağında ilerleyip duruyoruz.
Jason da kaçırılan bir yaşamın gölgesinde, kendi kararlarının farklı evrenlerdeki yansımalarını arıyor. Bu, Schrödinger’in Kedisi’nin kutusuna bakmakla bakmamak arasındaki o ince çizgide kalıyor: bilincin gözlem gücüyle evrenin şeklini değiştirmesi.
Everett’in kuramı aslında insanın kimlik, özgür irade, kader üzerine de düşünmesini sağlıyor. Bir insan, kendi alternatif benliğiyle karşılaşırsa, hangisi “gerçek” olur? Her bir olasılık, aynı zamanda bir pişmanlığın, bir “ya olsaydı?” düşüncesinin paranoyasını mı besler? Yoksa seçimlerimiz rastgele mi? En iyi diye bir şey yok mu sorusu da diziyi izlerken aklıma geldi.
Dalga fonksiyonu onu gözlemlemedikçe çökmez. Filmde bu kuantum fiziği kuralı resmen varoluşsal bir olguya gönüyor. Gözlemlenmeyen her olasılık, yaşanmamış bir hayat, sevilmemiş bir insan ya da kaçırılmış bir fırsat olarak dizide karşıma çıktı. Bu temayı çok sevdim. Çünkü psikolojik bir derinliği var. Niye mutlu olamıyoruz? Milyarlarca seçenekten sadece biri yaşıyoruz peki ya diğerleri?
Bilimsel alt yapıyı, derin felsefi kavramları bir kenara bırakıp kendime soruyorum: Mutlu olmak her şeyin kusursuz oması mı demektir? Mutluluk sahip olduklarımızda mı, yoksa seçemediklerimizde mi saklı? Belki de bizi insan yapan, seçimlerimiz, pişmanlıklarımızdır.
