Doktor Moreau’nun Adası bilim kurgu klasikleri denilince aklıma ilk gelen H.G Wells romanı (noel) değil tabii ki ama yine de okuduğuma pişman olmadım. Çılgın doktor Moreau, hayvanlar üzerinde deney yapar ve bu deney korkunç türler yaratır. Moreau ile Dr. Frankenseain, birbirine çok benziyor. İkisi de “yaratıcılık” oynuyor. Herbert George Wells (nedense adı hep kısaltılır tam adını kullanmak istedim) Evrim teorisi, yapay seçilim ve insanlığın gelecekteki biyolojik çalışmalarına bir bakış atıyor gibi. Bu ileri bakışa (vizyona) Uykudaki Uyanıyor romanında da rastlamıştım.
Roman, sadece kuru bir öykü değil, insanın dünyadaki yeri, medeniyet ve insanın “medeniliği” hakkında da felsefi çıkarımlar okumak mümkün ki 21. yüzyılda romanın konusundaki gerçekliği görüyoruz. Bilimin “tanrıcılık” sınırına uzanan, insanı ürperten bir ada deneyinin karanlık öyküsünü okurken, gerçekten de insan olmanın sınırılarını düşüneceksiniz. Roman doğa, bilim ve etik arasındaki çatlakları derinleştiren sarsıcı bir ada hikayesi. Sizinle paylaşmak istedim.
İnsan olmanın sınırları sadece etik anlamda değil, biyolojik sınırları aşmak, bedensel sınırları zorlamakta da aranmalı. Gelecekte yapay zeka, silikon – karbon temelli yeni bir insansı türü kendi ellerimizle yaratmayacağımızı da bilmiyoruz. Aslında her şey zihnimizin simülasyonundan doğuyor. Biz geçmişin karanlık inanışlarını bırakıp, belleğimizi yenileyince dünyamızı ve kendi varlığımızı da hayal ettiğimiz biçime sokacağız.
✅ Küratör Önerim: Okunacak yeni bir kitap keşfedin
Doktor Moreau’nun Adası Kitap İncelemesi ve Evrim Teorisi
Evrim teorisi, insanın ve canlıların gelişimi konularının tartışıldığı dönemlerde herhalde böyle bir bilim kurgu kitabı yazmak gerekirdi. Hayvanların insanlara dönüştürülmesi işini yapan kaçak Doktor Moreau, sadece bir bilimci değildir. Ayrıca kendini tanrı yerine koymuş ve “kanunlar” adı altında, hayvanlardan yarattığı insan türüne, bir din getirmiştir.
Kitabı okurken aklıma sadece evrim değil mitoloji de geldi. Sümer mitolojisindeki tanrıların (Enki) kendilerine hizmet için çeşitli hayvan deneyleri yapar, en sonunda insansı bir türü (belki de Homo Erektus) modern kölele dönüştürürler. Tanrılar insanı böylece yaratmış olur.
Günümüzde, klonlama, genetik müdahaleler, melezlemeler, gen transferleri gibi genetik teknolojiler geliştirildi. H.G. Wells evrim teorisini çok iyi anlamış ve insanların bir gün biyolojik dönüşüm yapabileceğini anlamıştır. İlk paragrafta söylediğim gibi yaşamı ve değişimi sadece kapalı devre beynimizdeki hayal edebilme, yaşamı simüle edebilme yeteneğimizle yakalayabileceğiz. Geçmiş insan belleğinin, inanışının, kurgularının ve insan, evren tanımının artık bir geçerliliği yok.
Yapay zeka yakında insanı daha iyi taklid edecek, insanla yapay zekayı ayırd edemediğimizde ne olacak? Silikon-karbon temelli bir yapay insan (humanoid) insandan daha üstün bedensel yapıya sahip, daha becerikli zihin yapısı ve binlerce yıllık yaşam uzunluğu olsa, vakti gelince bilincini yeni bir konağa aktarsa ne derdiniz? Saf bilim kurgu, derdiniz. Ya da fanatikseniz “dinsiz, ya da Tanrı’nın işine karışan bir günahkar” derdiniz. Fakat gelecek buna yakın bir gerçeklikte olacak. Şimdiki inançların, zihin kuramlarının, evren, yaşam, insan, varlık, tanrı kavramlarının anlamı değişecek… 19. yüzyılda yazılmış bir roman için 21. yüzyılda hala yorum yapıp, yüzlerce yıl sonrasına ışık tutuyorsa o roman değerli bir metindir.
İnsanın karanlık yüzünü aydınlatınca, mimiklerindeki ırkçılık, nefret, yıkıcılık da ortaya çıkıyor. 19. yüzyılın “Öjenik” ((eugenics) düşünceleri, ya da “öjeni” hareketinden günümüze kadar insanı kendi keyfine ve inanışına göre “dönüştürme” psikopatlığı değil mi? Bunu sadece biyolojik olarak algılamamak gerekli, günümüzde psikolojik şiddetten tutun da bir başkasının yaşam biçimine karışmaya kadar “öjeni”nin değişik varyasyonları aramızda dolanıyor. Aramızda sayısız Doktor Moreau var.
Doktor Moreau’nun Adası Özeti Konusu
Çok kısa bir yorum olacak. Benim için önemli olan her zaman yorum ve yapıtın beni üzerimdeki etkisi oluyor. Özet aslında gereksiz ama kısaca yazdım.
Batan bir gemiden kurtulan, biyolojiden anlayan Edward Prendick bir gemi tarafından kurtarılır. Gemiye bindiğinde kendiyle Montgomery adında biri ilgilenir. Gemide, uzun kıllı kulaklı, burunları ve yüzleri acayip, çirkin, bacakları ve vücutları tuhaf insanları görür. Gemide ise çeşit çeşit hayvan vardır. Bunların sırlarını bir türlü çözemeyen Edward, bir yandan da kaptanın hışmına uğrar. Kaptan onu gemide istemez.
Gemi adaya yaklaşınca kaptan davetsiz yolcuyu gemiden adeta atar, Edward mecburen adaya giden tekneye biner. Adada, garip hayvanlar, tuhaf vücutlu çirkin yaratıklar vardır. Daha sonra her şeyin Doktor Moreau’nun deneyleri için orada olduğunu öğrenir.
Adada doktorun hayvanlardan yarattığı insanlar arasında bir savaş başlar. Doktor ve Montgomery bu şeytani deneylerin sonucunu ağır ödeyeceklerdir. Daha sonra adadan kendi yaptığı sandalla kurtulan Edward Prendick’in bu öyküsüne kimse inanmaz ve ona deli gözüyle bakılır.
Doktor Moreau’nun Adası Filmi
Doktor Moreau’nun Adası Filmi yapılan yani beyazperdeye uyarlanan romanlar arasında. 1976, 1996 yılı yapım filmini izleyebilrisiniz. Tabii ki her zaman söylediğim gibi önce kitabı okumanızda fayda var. Kitaptaki anlatım ve yazının gücünü, sinemadaki kurguda bulmak mümkün değil.
✅ İnsan deneyi, evrim ve biyolojik dönüşüm temalı diğer kitap önerilerim
- Köpek Kalbi – Bulgakov
- Ölümcül Yumurtalar – Bulgakov
- Doktor Moreau’nun Adası – H.G Wells
- Frankenstein – Mary Shelley
- Doktor Ox’un Deneyi – Jules Verne
Doktor Moreau’nun Adası Kitap Bilgileri
Bir gemi kazasından sağ kurtulan Edward Prendick’in ıssız bir adada kendini tuhaf, ürpertici ve ahlaki çizgileri zorlayan bir dünyanın içinde bulmasıyla başlayan hikâye, bilimin sınırlarını aşmaya çalışan Doktor Moreau’nun deneylerinin karanlık yüzünü açığa çıkarır. H. G. Wells, bu romanda evrim, ahlak ve insan doğası üzerine sarsıcı sorular sorarak hem bilimsel merakı hem de etik kaygıları gerilim dolu bir atmosferde bir araya getiriyor. Roman “yukarıda da yazdığım gibi,” günümüzde “biyoteknoloji korkusu” ve “bilim etiği” tartışmalarının erken bir klasiği. Ek olarak “değişim” konusunu sadece “biyoo teknoloji” odağında değil, daha geniş düşünmek de gerekiyor.
The Island of Doctor Moreau, kai sayfa derseniz 176 sayfa. Ben İş Bankası Kültür Yayınları’ndan okudum. Nereden okunur diye soruyorsanız buraya bakabilirsiniz. Romanın yazım tarihi 1896. Bilim kurgu, gotik türündeki roman tema olarak Evrim, etik, insan doğası, deneysel bilim, dönüşüm, yabancılaşma konularına değiniyor.
Kitap Karakterleri ve Kısa Açıklamaları
- Edward Prendick: Gemisi batan ve tesadüfen adaya düşen ana karakter. Gördükleriyle aklının sınırlarında gezinen, hikâyeyi okuyucuya taşıyan gözlemci figür.
- Doktor Moreau: Yaşamı ve etiği zorlayan deneylere takıntılı, merhametsiz bir bilim insanı. Adadaki yaratıkların yaratıcısı. Ahlaki çizgiyi en çok sorgulatan kişi.
- Montgomery: Moreau’nun yardımcısı. İçki düşkünü, vicdanı parçalanmış, çelişkileriyle yaşayan bir karakter. Hem suç ortağı hem kurban gibi.
- Canavar-İnsan Yaratıkları (Beast Folk) Moreau’nun deneylerinden çıkan, hayvan ve insan arasında kalmış varlıklar. Toplumsal düzen, kimlik ve bilinç üzerine romanın en güçlü metaforları.
