Nikolay Vasilyeviç Gogol’ün en bilindik öykülerinden biri olan Burun, genellikle Bir Delinin Hatıra Defteri ve Fayton öyküleriyle aynı kitapta oluyor. Kısacık öykülerin toplu bulunması bence çok iyi. Türk yayıncılar Bir Delinin Anı Defteri, adı altında topluyor olsa da aslında bu öykülerin tamamı Petersburg Öyküleri olarak biliniyor.
Burun, hem fantastik, hem kara mizah hem de toplumsal ve siyasi hiciv özelliğinde. İlk bakışta ortalıkta dolaşam bir burun, anlamsız ve absürt gelebilir. Fakat burun insanın kırılmaz egosunu temsil eder. Derler ya “burnu havada” diye. Ekmekten çıkan bir burun bakalım ne gibi sorunlar yaratacak.
Burun – Kitap Özeti
Soyadı hatırlanamayan berber İvan Yakovleviç, sıradan bir sabah karısından soğan ve ekmek ister. Kahve içmek istemez. Ekmek parçasını böldüğünde içinden bir burun çıkar. Evet, yanlış okumadınız: Bir burun! İvan’ın karısı bu duruma öfkeyle tepki gösterir, burunun derhâl evden çıkarılmasını ister. Başlarına iş açılacağından emindir. Ancak kocasının burnun kime ait olduğunu hatırlamaması işleri daha da karmaşık hâle getirir. Acaba istemeden birinin burnunu mu kesmiştir?
İvan burnu Neva Nehri’ne atmaya çalışsa da başarılı olamaz. Yakalanır. Gazeteye ilan vermek ister ama bu da sonuçsuz kalır. Öte yandan, olayın asıl sahibi olan müdür yardımcısı Binbaşı, sabah uyandığında burnunun yerinde olmadığını fark eder. Telaşla burnunu ararken, burnunun artık vali yardımcılığı makamında olduğunu öğrenir. Yani burnu, kendisinden önce terfi etmiştir.
Binbaşı için bu durum büyük bir travmadır. Onca yıl çalışmış, çabalamış ama müdür yardımcılığından öteye geçememiştir. Burnu ise bir anda devletin üst kademelerinde yerini almıştır. Üstelik burnunu bu konumdan indirmek de imkânsızdır; çünkü herkes onu meşru bir yönetici olarak kabul etmektedir.
Öykünün Yorumu, Alt Metni ve Anlatmak İstediği: İnceleme
Özeti yinde çok kısa kestim. Ufacık öyküyü ne kadar özetleyebilirim ki! Amacım kesinilikle özet çıkarmak da değil. Okuduğum ve bende yansıması olan kitaplar hakkında birkaç satır yazmak, hepsi bu.
Burun, görünürde absürt bir hikâye gibi dursa da, Rus bürokrasisinin acımasız ve akıl dışı işleyişine dair sert bir hicivi olarak okunmalı. Gogol bunu neredeyse bütün öykülerinde yapıyor. Binbaşının yıllarca emek vererek geldiği noktada tıkanıp kalması, liyakatin değil, adam kayırmanın, torpilin geçerli olduğu bir düzeni sembolize ediyor. Bu aslında bir sembolden de ötesi günümüzde de durum tıpkı böyle. İnsan kendini değiştirmiyor. Bu nedenle bu öyküler hala günümüzde güncel.
Burnun kendi sahibini geride bırakıp bir makama yükselmesi, niteliksiz ama “bağlantılı” kişilerin devlet kademelerinde nasıl kolayca yükselebildiğini de gösteriyor. Liyakat değil de kendi adamını kayırmak size oldukça tanıdık bir tema olarak gelecek. 19. yüzyıl Rusyası’nda durum bu. Günümüz Rusyası peki? Bir şey değiştiği yok. Daha doğrusu dünyanın çoğunluğu özellikle otoriter rejimlerde, liyakat yerine sadakat; ehliyet yerine de adam kayırma, partiliyi, tanıdığı, “bizden olanı” devlet makamlarına, kurumsal alana sokmak oldukça popüler.
Burun, ilk bakışta bir yönüyle grotesk bir kara komedi değeri taşıyor. Ama bunun da ötesinde birey ve devlet ilişkisi, hiç gücü olmayan sıradan bir vatandaşın bürokrasi ve adamına göre davranıldığı bir ortamdaki çılgın psikolojisi de anlatılıyor. Bütün bunlara gülüyoruz. Evet, evet komik bir öykü. Kendi halimize gülüyoruz. Ama yine de bir değişimin peşinden gitmiyoruz, o kadar da vurdumduymazız.
Burun Kitap Bilgileri
“Burun”, bir sabah burnunu kaybeden memur Kovalyov’un grotesk hikâyesini anlatıyor. Bürokrasi eleştirisi, toplum ve aidiyet eleştirisi ile ortalama 20-30 sayfalık bie öykü. Orijinal adı Нос (Nos) İlk yayın tarihi 1836 ve biz 21. yüzyılın ilk çeyreğini bitirip ilerlerken hala 19. yüzyılın insan sorunlarını yaşıyoruz. Nikolay Vasilyeviç Gogol bize gerçekten de ölümsüz bir öykü bırakmış. Kitap ya dfa öykü nereden okunur? Ben İş Bankası Kültür Yayınları baskısından okudum.
Koleksiyondaki bütün Gogol öyküleri
- Burun – Kimliğin ve bürokrasinin hicvi.
- Palto – Yoksulluğun ve toplumsal dışlanmanın sembolü.
- Nevski (Neva) Bulvarı – Petersburg’un gündüzü ve gecesi arasındaki çelişkileri işler.
- Bir Delinin Hatıra Defteri – Zihinsel çöküş ve bireysel yabancılaşma üzerine.
- Portre – Sanatın ruhsal ve ahlaki boyutları üzerine alegorik bir anlatı.
- Araba/Fayton – Taşra yaşamı ve yüzeysellik hicvi.
