Nikolay Vasilyeviç Gogol’ün kısa öykülerinden biri olan Palto, yazarın “Petersburg Öyküleri” içindeki bir öykü. Bir Delinin Hatıra Defteri kitabında yayınlanan çoklu öykülerin içinde. Okuyanı yormayan bir öykü. Kısa, net. Ama Palto’nun fantastik yönü öyle anlaşılmaz ki! Gogol günümüzün fantastik ve doğaüstü filmlerinin sahnelerini andıran olayları anlatıyor gibi. Şimdi öykünün ayrıntılarına geçelim.
Palto Öyküsünün Konusu: Öykü Ne Anlatıyor
Palto, edebiyat eleştirmenlerinin de benim gibi sıradan okurların da öykünün özellikle sonun nasıl bittiğinin net bir sonucunu olmamasıyla ünlü. Öykü fantastik bir anlatımda paltosu çalınan karakterin yaşadığı dönüşüm ve kentteki insanların paltoları çalan hayaletlere dönüşmesi, şüpheler belki de çok düşünülecek bir kurgu değil. Palto belki de eleştirmenlerin dediği gibi bizim peşinde boşuna koştuğumuz saçma şeyleri simgeliyor. Eleştirmenleri boş veriyorum. Unutmadan okuduğum kitabın kapağına da bayıldığımı söylelemeliyim.
Ben bu öyküyü yıllar önce ilk kez okuduğumda açıkçası çok fazla anlamamıştım. Ama tekrar okuduğumda gösterişe önem veren, fakir ama zengin gibi görünmek isteyen bir adamın trajik ve dokunaklı öyküsünü gördüm. Akakiy Akakiyeviç, düşük dereceli, küçük bir devlet memurudur. Küçüklüğünü ve görünmezliğini, kendisine büyük anlamlar yüklediği yeni ve pahalı bir paltoyla telafi etmek ister.
İşte dedim, öyküyü yakaladım. İnsanın pisboğazlı olması, hırsları ve bir de toplumun bir diğeri hakkındaki düşünceleri. Yine kendimiz hakkında düşünülenleri kısacası başkalarını önemsemek. Palto’nun görevi ne peki? O bütün bu saydığım insanın gereksiz yanlarını simgeliyor. Belki de bir anlamı yok tıpkı biz her şeye anlam yüklediğimiz gibi ve Akakiy Akakiyeviç’in kendinden çok insanların ne dediğini önemsediği ve sosyeteye girmeyi hayal ettiği gibi biz okurlar da paltoya safça anlamlar yüklüyoruz. Kelli felli edebiyat eleştirmenleri bile ne diyeceğini bilmiyor. İnsan hep fazlasını ister ve doymaz.
Palto Özeti
Akakiy Akakiyeviç, devlet dairesinde çalışan sıradan bir kâtiptir. Etrafındaki herkes onunla dalga geçer. Üzerindeki eski palto ise artık yama tutmaz hâle gelmiştir. Terzi, paltonun tamir edilemeyeceğini, yenisinin dikilmesi gerektiğini söyler. Ancak Akakiy’in buna yetecek parası yoktur. Altı ay boyunca büyük bir çabayla para biriktirir ve sonunda hayalini kurduğu o yeni paltoyu alır.
Ancak bu mutluluğu kısa sürer. Palto, bir gece sokakta iki adam tarafından çalınır. Akakiy, durumu polise anlatmaya çalışsa da dikkate alınmaz. Son çare olarak üst düzey bir memurdan yardım ister ama o da onu azarlayıp gönderir. Bu aşağılanma ve kaybın acısıyla Akakiy yatağa düşer, hastalanır ve hayatını kaybeder.
Öykü burada bitmez. Sonrasında şehirde, gece sokaklarda dolaşıp insanların paltolarını çalan bir hayaletin söylentisi yayılır. Bu hayaletin Akakiy Akakiyeviç olduğu düşünülür. Bir gün, ona yardım etmeyen o önemli memur da bu hayaletle karşılaşır ve olaylar beklenmedik bir hâl alır. İşte öykünün en anlaşılmaz ve eleştirmenlerin bile ne diyeceğini bilmediği yer burasıdır. Belki de adaletsizlik ve bütün toplumsal eşitsizlikler bizin gerçek hayaletimizdir.
Akakiy günümüzde yaşasaydı en son model iPhone Pro Max isteyebilirdi. Hava atmak ve sosyal statüsünü belli etmek için koluna Apple Watch’ın en pahalı modelini de takardı. Metroda ya da kafede herkes onun son model telefonuna bayılırdı. Görünür olma ya da objelerle mutluluk insan doğasındaki bir yazılım hatası gibi. Ya da insana değil de makama verilen değerleri de düşünelim. Çok iyi bir işte çalışan, çok iyi para kazanan birini her zaman el üstünde tutarız.
Günün birinde bize yararı dokunacağını düşünürüz. Ya da makam sahibi olmanın karakter sahibi olmayla eş değerde olduğunu düşünürüz. “Seçkin bir iş iyi bir makam olsun da gerisi önemli değil” deriz. örneğin işçiler, emekçiler, ekmeğini taştan çıkaranlar hep küçümsenir ama süslü, gösterişli bir işte olan biri “üç kağıtçı” olsa bile sevilir. Lüks arabası olan biri ile ortalama arabası olan biri ile ilgili sosyal deneyleri hepimiz görmüşüzdür. Araban lüks mü senden iyi olmaz. İnsanları ya kılık kıyafeti, sosyal statüsü, işi, cinsel kimliği, zenginliği, inancına göre ya da etnik grubuna göre değerlendiririz. Bunların hepsi bizim hayalet paltomuzdur.
Detaylı Kronolojik özet
Başlangıç: Akaki Akakievich, Petersburg’da küçük bir devlet dairesinde çalışan, sessiz ve mütevazı bir memurdur. Hayatını rutin işine adamıştır ve kimse tarafından fark edilmez. Küçük arzuları, işinde başarılı olmak ve basit bir hayat sürdürmektir. Tek istediği yükselmek ve görünür olmaktır. Bu görünür olmak, fark edilmek bana günümüzün sosyal medyasını anımsattı. Sosyal medyada görünür olmak fark edilmek adına neler yapılmıyor ki! Sosyal medya bizim dijital paltomuz olabilir. Neyse devam edelim özete.
Palto Arayışı: Eski paltosu artık yıpranmıştır ve onu yenilemek zorundadır. Bu arayış, Akaki’nin hayatında bir dönüm noktası olur. Palto, yalnızca bir giysi değil, onun saygınlığını ve toplumsal varlığını simgeler. Bu süreçte karakterin içsel dünyası ve arzuları belirginleşir. Ayrıca palto onun için adeta bir saplantı olmuştur. Varlığını dış nedenlere bağlamıştır. Akaki’nin varlığı başkalarına bağlıdır.
Başarı ve Fark Edilme: Yeni paltoyu alır ve hayatında ilk kez bir saygınlık kazanır. İş arkadaşları ve çevresi, Akaki’ye daha fazla dikkat etmeye başlar. Kısa süreli mutluluk ve sosyal kabul, onun hayatına anlam katar. Bu da insanın dış görünüşe önem vermesi ve içsel güzellikleri önemsememesine güçlü bir gönderi olabilir. Biz de öyle değil miyiz? İnsanları dış görünüşüne göre değerlendiririz.
Çöküş: Bir gün palto çalınır. Akaki, bu kayıp nedeniyle büyük bir hayal kırıklığı yaşar ve çaresizlik içinde bunalıma girer. Sosyal konumunu kaybetmiş gibi hisseder ve yalnızlığı derinleşir. Burada artık paranoyak bir kişiliğe bürünür. O başkalarına bağlı biridir. Herkes onu parmakla gösterecek, sosyete onu konuşacaktır.
Final ve Sonuç: Akaki’nin ölümünden sonra, hayalete dönüşür. Bu tema öykünün en tartışmalı ve anlaşılmaz yeridir. Bu kısmı okur nasıl anlayacağını bilmeyecek. Fantastik bir bitiş gerçekten de tam Gogol biçiminde.
Palto Kitap Bilgileri
Gogol’un “Palto” öyküsü, düşük rütbeli memur Akaki Akakievich’in hayatını ve hayalini süsleyen palto arayışını konu alır. Sosyal adaletsizlik, yalnızlık ve insanın değersizleştirilmesi temalarını 40 sayfada anlatıyor. İlk yayın tarihi 1842 ve o günden beri insan hiç de değişmemiş gibi görünüyor. Öyküyü 1 saatte okuyabilirsiniz. Kitap nereden okunur? Buraya bakabilirsiniz.
Koleksiyondaki bütün Gogol öyküleri
- Burun – Kimliğin ve bürokrasinin hicvi.
- Palto – Yoksulluğun ve toplumsal dışlanmanın sembolü.
- Nevski (Neva) Bulvarı – Petersburg’un gündüzü ve gecesi arasındaki çelişkileri işler.
- Bir Delinin Hatıra Defteri – Zihinsel çöküş ve bireysel yabancılaşma üzerine.
- Portre – Sanatın ruhsal ve ahlaki boyutları üzerine alegorik bir anlatı.
- Araba/Fayton – Taşra yaşamı ve yüzeysellik hicvi.
